Stages of Change Prochaska en DiClemente

Het model van de Stages of Change van Prochaska en DiClemente spreekt veel mensen aan. Met de juiste handvatten is het mogelijk om deze kennis ook echt in het dagelijks werk in te zetten. In dit artikel vertel ik meer over het model. Bovendien kan je gratis een informatieblad downloaden over je rol in elke fase.

Als zorgverlener wil je mensen vooruit helpen. In veel gevallen vraagt dit ook iets van hen: zij moeten hun dagelijkse gedrag veranderen.

Als het jou lukt om mensen te stimuleren om dat te doen, dan is dat geweldig. Je cliënt of je team zet echt stappen. Maar lukt het niet? Dan kan dat enorm frustreren.

Veel van mijn cursisten herkennen één of meer van de onderstaande voorbeelden:

  • Een cliënt die wel begrijpt hoe belangrijk het is om gezonde keuzes te maken, maar het tóch niet doet;
  • Een team waar je afspraken mee maakte, maar die afspraken leken vergeten zo gauw je de deur achter je dicht trok;
  • Iemand die bij jou komt met een duidelijk probleem of een duidelijke vraag, maar eigenlijk elk advies stuit op weerstand.
  • In veel van deze gevallen is er een mismatch tussen dat wat jij doet en de fase van gedragsverandering van de ander.

Meer over de Fasen van Gedragsverandering (of Stages of Changes)

Misschien heb je wel eens gehoord van de Fasen van Gedragsverandering (in het Engels: Stages of Change) van Prochaska en DiClemente. Deze onderzoekers hebben naar verschillende theorieën over veranderen gekeken. Uiteindelijk hebben ze de meest bruikbare modellen samengebracht in het Transtheoretisch model, waarvan de Stages of Change onderdeel uitmaken.

Wat zijn deze verschillende Fasen van Gedragsverandering?

Er worden meestal 5 verschillende fasen onderscheiden. Hiervoor worden verschillende termen gebruikt. Hieronder geef ik de oorspronkelijke termen weer, zoals Prochaska en DiClemente ze zelf gebruiken. Ook geef ik de veelgebruikte Nederlandse vertaling. En tot slot de termen die ik zelf meestal gebruik, omdat ik makkelijker aansluit bij ons dagelijks taalgebruik.

Oorspronkelijk volgens Prochaska en DiClementeVeelgebruikt in het NederlandsDagelijks taalgebruik
1PrecontemplationPrecontemplatieOnbewust
2ContemplationContemplatieOverwegen
3PreperationPreparatieVoorbereiden
4ActionActieActie
5MaintenanceGedragsbehoudVolhouden

Soms wordt hier een 6e fase aan toegevoegd die aangeeft dat het gedragsveranderingsproces afgerond is. Prochaska en DiClemente noemen dit Termination. Deze fase treedt pas na jaren volhouden op, daarom laat ik deze buiten beschouwing.

Wel interessant is nog de fase van terugval:
Relapse – Terugval. Deze kan niet in de nummering worden opgenomen, omdat dit in elke fase kan optreden.

Een korte beschrijving van de fasen van gedragsverandering

In de onbewuste fase zijn mensen zich niet bewust van een mogelijke gedragsverandering. Soms beseffen ze niet dat hun huidige gedrag tot problemen kan leiden. En soms beseffen ze dit wel, maar denken ze niet dat ze hierbij een rol kunnen spelen. 

In de overwegende fase beseffen mensen wel dat er een alternatief is voor hun huidige gedrag. Maar ze zien veel nadelen. Ze twijfelen of het voor hen werkt, of ze hebben geen vertrouwen dat ze het kunnen. 

In de voorbereidende fase hebben mensen een beslissing genomen dat er iets moet veranderen. Ze hebben misschien voorbereidende stappen gezet, of zijn aan het onderzoeken wat ze precies gaan doen. 

In de actiefase is er echt actie. Mensen zijn begonnen met het uitvoeren van nieuw, ander gedrag. 

In de fase van volhouden houden mensen het nieuwe gedrag al een tijdje vol. Het hoort al meer bij hun dagelijks leven, hoewel het niet vanzelfsprekend is dat dit altijd volgehouden wordt. 

Verschillende weergaven van het model

Het model van de Stages of Change wordt op verschillende manieren weergegeven. Zelf heb ik gekozen voor een spiraal omhoog – net als overigens de grondleggers doen in hun eigen trainingen. Hierdoor wordt duidelijk dat elke fase een inspanning vraagt. En lever je geen inspanning meer? Dan is de kans groot dat je naar beneden glijdt, oftewel terugvalt.

Voordelen van de Stages of Change boven andere modellen

Er is een groot aantal modellen dat gedrag kan verklaren. Dit kan heel zinvol zijn. 

Maar: In de dagelijkse begeleiding is het vaak veel praktischer om te weten hoe je gedrag kunt veranderen. Ik vind dat de Fasen van Gedragsverandering hiervoor duidelijke handvatten geven. 

Ken je de Fasen van Gedragsverandering? En ben je benieuwd naar de rol die jij als professional speelt in elke fase van begeleiding? Download dan gratis het informatieblad over jouw verschillende rollen in elke fase van gedragsverandering. 

Enkele voorbeelden uit de praktijk

Fysiotherapeut Renate vindt het lastig om een aantal van haar cliënten te begrijpen. Hoe kan het nu dat zij soms ernstige klachten hebben, maar haar adviezen niet opvolgen? Ze werkt keihard en probeert in te haken op alles wat haar cliënten aangaven. Ze denkt mee over de praktische oplossingen voor de bezwaren van haar cliënten. 

Wat hier speelt, is dat het handelen van Renate aansluit op de actiefase. Maar uit haar verhaal bijkt dat sommige van haar cliënten in de overwegende fase zitten. In deze fase werkt overtuigen en zelfs het geven van praktische adviezen vaak alleen maar weerstand op. 

Bewegingsagoog Berend is enthousiast over het werken met cliënten. Door veranderingen binnen de organisatie gaat zijn werk er wat anders uit zien. Hij kan niet meer met alle cliënten bewegen. Het is de bedoeling dat hij begeleiders gaat coachen, zodat zij het bewegen met cliënten zelf oppakken. Hij vindt het lastig dat alles wat hij aanreikt  met enthousiasme wordt ontvangen door begeleiders. Maar zo gauw hij weg is, lijkt het in de kast te verdwijnen.

De acties van Berend zijn enthousiast en gericht op een team in de voorbereidings- of actiefase. Maar: de teams die hij bezoekt, zijn zich er nog helemaal niet van bewust dat zij een rol krijgen in het bewegen met cliënten. Ze vragen zich af waarom Berend zelf niet met de cliënten gaat bewegen. Dat werkt toch eigenlijk veel beter? Zij zitten in de onbewuste of overwegende fase en hebben eerst andere stappen te doorlopen voor ze in actie kunnen komen. 

Hoe kan je werken met de Fasen van Gedragsverandering?

Bij de Fasen van Gedragsverandering is het allereerst belangrijk om:

  • a. te herkennen in welke fase de ander zit;
  • b. Je eigen acties af te stemmen op deze fase;
  • c. Te observeren of de ander in beweging komt en naar een volgende fase gaat.

Belangrijk is om te beseffen dat de meeste mensen niet zomaar in actie komen. Je doorloopt verschillende fasen voor het zover is. Als coach of begeleider van een verandering is het daarom essentieel dat je onderscheid gaat maken tussen de fasen. Als je iemand hebt begeleid van de onbewuste fase (fase 1) naar de overwegende fase (fase 2), dan heb je een geweldig resultaat behaald! Dit resultaat is echter nog niet zichtbaar in het gedrag van de ander. Dat maakt het begeleiden van gedragsverandering soms zo ingewikkeld, maar ook mooi. 

Wil je meer leren over de Fasen van Gedragsverandering? 

Misschien is de online masterclass iets voor jou. Hier leer je:

  • Over de achtergrond van dit denkmodel
  • Hoe lang de verschillende fasen duren
  • Hoe je de verschillende fasen herkent. Wat zie je? Wat zegt iemand? Hoe zit iemand er bij?
  • Wat jouw belangrijkste taak als begeleider is én hoe je dat kan aanpakken.  

Of download eerst het informatieblad over de rollen in elke fase van gedragsverandering. Op dit informatieblad lees je per fase wat je rol is (hoe je je opstelt), maar ook waar je naartoe werkt (wat je intentie is). 

Print Friendly, PDF & Email
Share
Share
Tweet
Pin