Mensen zijn gewoontedieren. In trainingen geef ik altijd aan: 95-98% van ons gedrag is onbewust, automatisch gedrag. Verankerd in ons brein en in onze cultuur.

Gelukkig maar! Want als we over elke handeling na zouden moeten denken, dan zouden onze hersenen ontzettend hard aan het werk zijn en vrijwel al onze energie gebruiken. Ontzettend vermoeiend.

Moe door Coronamaatregelen

En moe, dat is wat heel veel mensen zijn. 

ons brein is hard aan het werk


Bij een overleg merkt iemand op:
“Als ik door mijn stad fiets dan heb ik het gevoel dat iedereen bijna gapend op de fiets zit. Ik merk het zelf ook. Terwijl ik eigenlijk ook denk: wat heb ik nu de afgelopen maanden precies gedaan…?”


De afgelopen maanden konden we veel minder dingen op de automatische piloot doen. Ons brein moest dus keihard aan het werk. 

Ik heb het daarbij niet eens over voor de hand liggende dingen, zoals het aanleren van nieuwe vaardigheden (zoals videobellen) of het bedenken van creatieve oplossingen om iemand te bezoeken, een feest te vieren of juist samen afscheid te nemen. Het gaat me juist over de dingen waar je normaal gesproken helemaal over nadenkt. Wat je volledig op de automatische piloot doet. 

Ons brein moet het nog leren

Wij hebben onszelf jarenlang aangeleerd wat in onze cultuur ‘normaal’ is. Zo zijn er allemaal onbewuste afspraken over hoe ver je ongeveer van elkaar staat als je een gesprek voert en hoe je subtiel aangeeft dat je toch weer verder moet. 

Als iemand fysiek steeds meer afstand van je neemt, dan interpreteer je dat als een signaal dat iemand het gesprek met jou wil afronden. Tenminste: dat is de ‘oude’ betekenis! Je brein heeft de nieuwe betekenis van ‘veilige afstand creëren’ nog niet altijd geautomatiseerd. 

Dit zorgt ook voor ongemakkelijke situaties, als de één wél afstand wil houden maar de ander dat (onbewust) verkeerd interpreteert als ‘gesprek afronden’ en juist weer toenadering zoekt. 

afstand houden tijdens een gesprek vraagt veel van je brein


10 meter achteruit lopen in de bouwmarkt
Een bekende werkt in een grote bouwmarkt. Hij vertelt: ‘Ik heb een hesje aan, draag een button en voel me een levend uithangbord dat zegt: houd afstand. Maar toch komen mensen ongemerkt steeds dichter bij, waarop ik dan maar weer wat achteruit stap. Met sommige klanten leg ik wel 10 meter achterwaarts af.”

Een andere betekenis van afstand

Als iemand een jaar geleden een gesprek met je voerde op 1,5 meter afstand, dan had je dat heel ongemakkelijk gevonden. Het ‘klopt’ niet en het kan onvriendelijk overkomen, of misschien als een oordeel over jouzelf. 

Dit ongemak zit nog steeds in je brein. Maar: ondertussen moet je er ook een andere betekenis aan geven. Deze persoon doet iets positiefs, hij wenst mij het beste toe en houdt dáárom juist afstand. Dezelfde trigger, maar een omgekeerde betekenis. Ontzettend vermoeiend voor je brein. 


Mondkapjes in Australië
Mijn vriendin woont in Melbourne. Op het moment van het schrijven van dit blog (6 augustus 2020) zijn ze daar in een nieuwe lockdown gegaan. Vanaf 8 uur ’s avonds blijf je binnen. De stad kom je alleen uit met een speciale brief. En als je buiten komt, draag je een mondkapje. In het park in haar wijk laat iedereen zijn hond uit mét mondkapje, er is geen enkele uitzondering. 
Nu is daar aan onze kant van de wereld nogal discussie over. Maar mijn vriendin is duidelijk. Als huisarts doet ze geen uitspraken over het medische nut in de verspreiding van COVID. Maar het psychologische nut ziet ze meteen. In een park vol mensen met mondkapjes realiseer je je voortdurend dat de situatie ‘anders’ is en dat helpt haar om zich bewust te blijven van haar gedrag.

Per ongeluk handen geven

In de eerste weken dachten we bewust aan het houden van afstand en de andere maatregelen. Het was ook normaal om hier een opmerking over te maken, al dat niet wat lacherig. Maar inmiddels is dit anders en denken we dat we dit nu wel vanzelf doen. Maar juist nu het ‘normaler’ wordt is de kans groter dan we als vanzelf weer naar onze oude patronen gaan. Terwijl het ook lastiger wordt om hier iets van te zeggen. 


Hetzelfde gebeurt met het geven van handen. 
Mijn zoon van 15 was even in de war, toen iemand die bij ons kwam hem een hand toestak. Hij wist niet wat hij moest doen en ik kwam snel tussenbeide. Ongemakkelijk voor iedereen! 
Een paar weken later hadden we net onze vouwwagen uitgeklapt op de boerderij-camping, toen onze buurvrouw zich voor wilde stellen aan mijn man. Ze stak haar hand uit. Hij wist niet zo snel wat hij moest doen en schudde haar hand om niet onvriendelijk over te komen op deze oudere dame. Het was achteraf niet haar bedoeling geweest, maar een gewoonte. 


Deze gewoontes zijn verankerd in onze cultuur en in ons brein. Het zijn gewoontes die we onze kinderen zowel bewust als onbewust aanleren. 

Een persoonlijke noot

Met dit artikel wil ik me niet mengen in discussies over de maatregelen rondom Corona, zoals wel of geen mondkapjes en de voor- en nadelen van het houden van afstand. Waar ik je bewust van wil maken, is in welke mate gewoontes verankerd zijn in onze cultuur en in ons brein. Het kost heel veel moeite om het ‘anders’ te doen. En als we dit doen, dan zorgt dit voor vermoeidheid. 

Deze vermoeidheid is ongemakkelijk. De maatregelen verstoren je dagelijks doen en laten en je dagelijks leven. Dit ongemak en dit negatieve gevoel beïnvloeden je brein. Je kunt er misschien niet te veel andere dingen bij hebben. 


Een goede vriendin vertelt: 
Ik stond altijd open voor de mening van anderen. Ik vind het oprecht interessant om te weten hoe andere mensen denken en wil daar ook van leren. Die verschillende perspectieven vind ik razend interessant, dat is waarom ik zelfs culturele antropologie studeerde. 
Maar de laatste weken merk ik dat ik het contact mensen met een andere mening opeens op pauze zet. Ik snooze ze op Facebook zodat ik hun berichten niet zie en ik zoek ook minder contact. Ik kan het er gewoon niet bij hebben. Dat vind ik heel erg van mezelf en ook wel verontrustend. Maar ik heb er gewoon geen energie voor, want het voelt alsof ik steeds in discussie moet.


Ik herken me in haar ervaringen en heb ook de indruk dat mensen steeds feller worden in hun mening. Misschien speelt ook daar de vermoeidheid een rol? En misschien is het tijd om allemaal eerst eens goed uit te rusten en pas daarna weer in gesprek te gaan? 

Corporate antropoloog Danielle Braun schreef een artikel dat onze cultuur in een kleuterstadium verkeert en dat we dus gewoon heel veel slaap nodig hebben.

Meer weten?

In zowel trainingen als coaching focus ik op gewoontes en gewoontegedrag. Hoe kan je patronen doorbreken als je gewoontes los wilt laten? En hoe bouw je nieuwe gewoontes slim op?

Denk je dat ik mogelijk iets voor je kan betekenen? Of kan ik met je meedenken? Mail me dan op marielle@vitalezorgverlener.nl . Ik hoor graag van je.

Print Friendly, PDF & Email
Share
Share
Tweet
Pin